Rokitnik

Rokitnik – sadzonki rokitnika ze szkółki drzew i krzewów owocowych

Rokitnik zwyczajny znany jest już od tysięcy lat. Doceniali go starożytni ludzie, a do Europy sprowadził roślinę Aleksander Wielki.

Potem o rokitniku trochę zapomniano. Do łask zaczął wracać po katastrofie w Czarnobylu, stosowano go bowiem jako środek mogący łagodzić skutki choroby popromiennej i oparzenia. Co wiemy o rokitniku dziś?

Rokitnik zwyczajny - charakterystyka

Rokitnik zwyczajny, inaczej rokitnik pospolity (Hippophae rhamnoides), należy do rodziny oliwnikowatych (Elaeagnaceae). Naturalnym środowiskiem występowania tego gatunku jest Syberia oraz Azja Środkowa.

W Polsce występuje najczęściej na wybrzeżu Bałtyku oraz w parkach czy skwerach miejskich. Jest to roślina niezwykle tolerancyjna, dobrze odnajdująca się w skrajnych i trudnych warunkach. Rośnie zarówno na terenach bagiennych, wilgotnych, w dolinach rzek, jak również na terenach suchych, np. piaszczystych urwiskach nadmorskich i klifach (w tych miejscach jest objęty ochroną). Dobrze znosi duże zasolenie i jest odporna na zanieczyszczenia powietrza.

Jak wygląda rokitnik zwyczajny? Jest rozłożystym ciernistym krzewem rosnącym wolno do wysokości 5-8 m. Może być przy odpowiedniej korekcie prowadzony również w formie drzewka. Wytwarza duże ilości odrostów korzeniowych, dlatego tak świetnie nadaje się do umacniania wydm. Kwiaty pojawiają się wczesną wiosną, w kwietniu, jeszcze przed rozwojem liści. Są nieduże, żółte, odznaczają się bardzo dużą wytrzymałością na mróz oraz wiosenne przymrozki. Liście są długie, równowąskie, od spodu szare, a z wierzchu zielono-szare. Są charakterystyczne i odróżniające się od innych roślin, dlatego rokitnik doskonale sprawdza się również jako roślina ozdobna. W Rosji rokitnik nazywany jest „oblepichą” z racji gęsto rozmieszczonych na pędzie owoców, które dosłownie oblepiają gałązki. Pomarańczowe owoce rokitnika są drobne, mają kulisto-owalny kształt, nie opadają i są przy tym miękkie i soczyste, przez co nie należą do łatwych do zbioru.

Rokitnik zwyczajny jest zazwyczaj rośliną dwupienną. Oznacza to, że występują oddzielnie rośliny męskie (dawcy pyłku) i żeńskie (kwiaty). Można spotkać odmiany samopylne, które tworzą na jednej roślinie zarówno kwiaty męskie, jak i kwiaty żeńskie. Pyłek z kwiatów męskich przenoszony jest przez wiatr na znamię słupka kwiatu żeńskiego. Na plantacjach zaleca się, aby na 6 osobników żeńskich sadzić przynajmniej 1 osobnika męskiego.

Właściwości owoców rokitnika

Rokitnik to wciąż roślina mało zanana, choć na rynku dostępnych jest już wiele odmian szlachetnych. Warto sadzić właśnie takie odmiany, ponieważ rodzą one większe i smaczniejsze owoce.

Ze względu na swoje właściwości - niespotykane u innych roślin sadowniczych naszego klimatu. W Rosji nazywany jest również „złotem Syberii”. Jest zaraz po owocach dzikiej róży rośliną o największej zawartości witaminy C (w zależności od miejsca pochodzenia). Co ważne, przetwarzanie i obróbka termiczna owoców rokitnika nie wpływa na stratę tej witaminy; roślina nie traci jej nawet w wyniku długotrwałego przechowywania. Ponadto w jagodach znajdziemy również witaminy A, E, F, K, B, cukry, kwasy organiczne (np. jabłkowy, cytrynowy), znaczną ilość kwasów tłuszczowych (przede wszystkim kwas palmitynowy oraz nienasycone kwasy tłuszczowe, w tym kwas oleinowy i linolowy), naturalne przeciwutleniacze (takie jak karotenoidy czy flawonoidy) i całe mnóstwo składników mineralnych (m.in. magnez, żelazo, potas, wapń, cynk).

Szerokie zastosowanie: Od kuchni po kosmetykę

Szerokie zastosowanie rokitnika sprawia, że jest to roślina niezwykle praktyczna. Z owoców przygotowuje się pyszne owoce w formie przetworów. Do najpopularniejszych należą:

• Soki i syropy,
• Nalewki o charakterystycznym smaku,
• Dżemy i konfitury.

Produkty te są niezwykle aromatyczne i posiadają specyficzny, lekko kwaskowaty posmak. Warto również wspomnieć o liściach rokitnika, z których można parzyć napary.

Sadzenie rokitnika i wymagania uprawowe

Decydując się na rokitnik sadzonki, warto odpowiednio zaplanować miejsce w ogrodzie. Sadzenie rokitnika najlepiej przeprowadzać wczesną wiosną lub jesienią. Roślina ta jest niezwykle odporna na trudne warunki pogodowe, mróz oraz zanieczyszczenia powietrza, co czyni ją idealną do uprawy w miastach i przy drogach.

Gleba i stanowisko

Rokitnik preferuje stanowiska słoneczne. Choć jest tolerancyjny, najlepiej rośnie na glebach przepuszczalnych, piaszczystych, a nawet lekko kwaśne podłoże nie stanowi dla niego przeszkody. Należy jednak unikać gleb podmokłych i ciężkich. System korzeniowy rokitnika jest rozległy i płytki, co pozwala mu czerpać wodę z opadów, ale czyni go wrażliwym na głębokie przekopywanie ziemi wokół krzewu.

Odmiany rokitnika zwyczajnego

Obecnie na rynku jest coraz więcej odmian szlachetnych, z których wyróżnia się odmiany syberyjskie oraz europejskie. Wśród rosyjskich rokitników sporo jest żeńskich form, które odznaczają się wcześniejszym owocowaniem niż odmiany europejskie. Zbiór następuje w okresie sierpień/wrzesień, owoce są żółto-pomarańczowe, a pędy mają mniejszą liczbę kolców. Niektóre z nich to dobre, plenne odmiany przemysłowe, których owoce wykazują wysoką odporność na zasychanie. Należy pamiętać, iż sadząc żeński egzemplarz. koniecznie w pobliżu musi rosnąć również męski osobnik, aby w ogóle krzew owocował. Rosyjskie odmiany warte uwagi to:

• Rokitnik Botaniczeskaja
• Rokitnik Nivelena
• Rokitnik Aromatnaja
• Rokitnik Podarok Sadu
• Rokitnik Luchistaja
• Rokitnik Moskwiczka

Odmiany rokitnika pochodzenia europejskiego owocują później, zbiór przypada na wrzesień/październik. Wśród licznych odmian z tej grupy na uwagę zasługuje duńska, karłowa odmiana męskiego rokitnika Hikul, który tworzy niski (do 1-1,5 m) kulisty, gęsty, bardzo wolno rosnący i ciernisty krzew. Jest bardzo dekoracyjny, posiada ozdobne, lancetowate, gęsto rozmieszczone i połyskujące srebrzyście liście. Może być sadzony w grupach, jako soliter lub na żywopłot. Kwitnie, lecz nie owocuje. Innym męskim zapylaczem może być niemiecka odmiana - rokitnik Pollmix - która tworzy ciernisty krzew do 2-3 m wysokości i tyle samo szerokości, cechujący się wiotkimi pędami. Posiada charakterystyczne, lancetowate liście z szarym nalotem, w dodatku silnie się krzewi. Bardzo dobrze nadaje się do parków miejskich i zieleni, jako roślina odporna na zanieczyszczenia powietrza. Owocują natomiast żeńskie, niemieckie odmiany rokitnika jak np:

• Rokitnik Askola
• Rokitnik Frugana

Tworzą one gęste, dość szerokie i kopulaste korony osiągające wysokość do 4-5 m. Owoce tych odmian są soczyste, lekko wydłużone, pomarańczowe. Niezwykle plenną i również żeńską odmianą niemiecką jest rokitnik Hergo, której owoce odznaczają się jasnożółtym kolorem oraz wczesną porą owocowania - od połowy sierpnia do września. Piękne, lancetowate i srebrzyste liście są bardzo dekoracyjne. W małych ogrodach, gdzie miejsce jest ograniczone i nie ma wystarczającej przestrzeni dla dwóch krzewów (męskiego i żeńskiego) dobrym rozwiązaniem jest samopylna odmiana - Rokitnik Friesdorfer Orange. Krzew ten, dorastający do 2-3 m wysokości i nieco mniejszej szerokości, jest rośliną o luźnym pokroju i małej liczbie cierni na pędach. Kwitnienie przypada na kwiecień/maj, a owoce można zbierać od września. Plonuje obficie i corocznie w postaci pomarańczowych kulek, które gęsto oblepiają pędy. Jest mało wymagający i wytrzymały na niekorzystne czynniki.

Rokitnik – cięcie

Cięcie rokitnika w zasadzie nie jest konieczne. Można się ograniczyć do cięcia sanitarnego w przypadku suchych, połamanych lub nadmiernie zagęszczających się i krzyżujących gałęzi. Najlepiej robić to na przedwiośniu w pogodny dzień. Na pewno natomiast należy systematycznie wycinać odrosty korzeniowe, jeśli nie ma potrzeby zbytniego poszerzania się krzewów. Z uwagi na to, że owoce rosną po zewnętrznej stronie, a wnętrze korony jest luźne i robi się zdrewniałe, aby tego uniknąć, po zbiorze owoców przycina się pędy co dwa lata późną zimą. W przypadku męskich krzewów robi się to co trzy-cztery lata, lecz przycina się jedynie połowę pędów kwiatowych.

Rozmnażanie i pielęgnacja

Roślinę można rozmnażać za pomocą nasion, jednak w uprawie amatorskiej znacznie skuteczniejsze jest rozmnażanie za pomocą odrostów korzeniowych. Odrosty korzeniowe mogą pojawiać się samoistnie wokół starszych okazów. Podczas uprawy należy pamiętać, że krzew ten nie wymaga intensywnego nawożenia, gdyż dzięki symbiozie z bakteriami potrafi wiązać azot z powietrza.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o rokitnik

Czy rokitnik musi mieć „partnera”, aby owocować?

Tak, rokitnik jest rośliną dwupienną. Aby na krzewach pojawiły się pomarańczowe owoce rokitnika, niezbędne jest posadzenie co najmniej jednej męskiej odmiany na kilka (maksymalnie 5-8) żeńskich odmian. Kwiaty męskie produkują pyłek, który jest przenoszony przez wiatr na kwiaty żeńskie.

Kiedy najlepiej zbierać owoce rokitnika?

Zbiory zazwyczaj rozpoczynają się na początku września, gdy owoce są już w pełni wybarwione i soczyste. Niektórzy ogrodnicy czekają do pierwszych przymrozków, co sprawia, że owoce stają się mniej cierpkie, jednak należy wówczas uważać, by nie stały się zbyt miękkie do transportu.

Czy rokitnik poradzi sobie w słabej glebie?

Zdecydowanie tak. Rokitnik naturalnie występuje na piaskach wzdłuż wybrzeży morskich, więc ma bardzo małe wymagania glebowe. Doskonale znosi suszę i zasolenie podłoża. Jedynym warunkiem jest zapewnienie mu dużej ilości słońca – w cieniu krzew będzie rósł słabo i rzadko owocował.